Saturday, 22.09.2018, 03:27
Welcome Guest

Ваенна-гістарычны клуб "Літвінскае войска"

Артыкулы

Main » Articles » Артыкулы

Першая Слуцкая Стралковая Брыгада.

Першая Слуцкая Стралковая Брыгада.

 

 Аўтар: Сяржук Кабрусёў

 

Палкавая гісторыя

 

12 кастрычніка 1920 года тэрыторыя БНР была падзелена ў Рызе паміж РСФСР і Польскай рэспублікай. Беларусы з ніводнага лагеру не ўдзельнічалі ў тых перамовах. Кіраўніцтва БНР не згоднае з умовамі падзела вырашыла абараняць незалежнасць беларускай рэспублікі зброяй.

Далоў ганебны Рыжскі падзел. Плакат.

 

У кастрычніку 1920 года Слуцк быў адбіты пілсудчыкамі ў бальшавікоў. У пачатку лістапада Беларускі нацыянальны камітэт Случчыны стварыў міліцыю ў складзе да 500 чалавек, якую ўзначаліў Ян Мацэля. Стварыць паўнавартаснае войска польскія акупанты беларусам не дазволілі. 14 лістапада з’езд Случчыны выбраў Раду Случчыны БНР і прыняў рэзалюцыю аб мабілізацыі ў беларускае войска, стварэнне якога стала магчыма пасля пачатку сыхода пілсудчыкаў з края. У адпаведнасці з дамовамі ў Рызе, случчына адыходзіла да бальшавікоў. Вайсковая тройка Рады (Жаўрыд, Анцыповіч, Мацэлі) 22 лістапада пачала фармаваць з міліцыянтаў, партызанаў, дабраахвотнікаў 1-ю Слуцкую брыгаду стральцоў войска Беларускай Народнай Рэспублікі. Брыгада складалася з двух палкоў: 1-га Слуцкага і 2-га Грозаўскага, кавалерыйскага швадрона, артылерыйскай батарэі. Брыгаду ўзначаліў капітан Анастас Анцыповіч, потым 3 снежня пасаду камандзіра брыгады заняў Антон Сокал-Кутылоўскі. Камандзірам 1-га Слуцкага палка быў прызначаны капітан Павел Чайка, 3 снежня яго змяніў падпалкоўнік Гаўрыловіч. Камандзірам 2-га Грозаўскага палка быў прызначаны капітан Лукаш Сяменік, былы камендзір антыбальшавіцкага партызанскага аддзела. Батальёнамі ў Грозаўскам палку камандавалі капітан  Самусевіч і штабс-капітан Мацэлі. У Слуцкім палку камандзірам 4-га батальёна быў падпалкоўнік Гаўрыловіч. Камандзірам кавалярыйскага швадрона стаў паручнік А. Мірановіч. 50 юнакоў праз БВК было накірована ў Польшу ў школу падсцяжных. Былі створаны штаб брыгады, аддзелы выведкі і контрвыведкі, суд, шпіталь. 100 працоўных вінтовак пакінулі беларусам польскія вайскоўцы. 500 вінтовак прынеслі самі камбатанты. У пачатку снежня афіцэры Балаховіча з Лунінца перадалі праз БВК яшчэ вінтовак і кулямётаў. Такім чынам, у складзе брыгады было каля 2000 узброеных камбатантаў пры 10 кулямётах. Баяздольныя аддзелы Станіслава Балаховіча, якія знаходзіліся на тэрыторыі Беларусі акупаванай палякамі, Беларускі батальён БВК пры Польскім Генеральным штабе не здолелі з-за польскіх перашкод далучыцца да Слуцкай брыгады.

 

24.11.1920. Беларускія войскі адышлі ў Семежава на бальшавіцкі бок няйтральнай зоны, Слуцк акупавалі бальшавікі.

27.11.1920. Жаўнеры 1-га палка зрабілі напад на палявыя заставы 8-й дывізіі бальшавікоў на дэмаркацыйнай лініі на ўчастку Семежава-Вызна.

28.11.1920. 1-шы і 2-гі палкі вядуць бой з бальшавікамі на ўчастку ад Копыля да Вызны.

29.11.1920. Баі за Бялевічы і Вызну. Вызваленне Вызны ад бальшавікоў.

1.12.1920. Бальшавікі займаюць Вызну.

4.12.1920. У гэты дзень беларуская рэспубліка атрымала чарговы ўдар у спіну ад "польскіх братоў”. Пілсудчыкі дазволілі бальшавікам перайсці мяжу і праводзіць баявыя дзеянні на сваім баку нейтральнай зоны.

6.12.1920. 1-шы полк атрымаў паразу пад Ядчыцамі.

7.12.1920. Бальшавікі займаюць Семежава. Штаб брыгады перадыслакаваўся ў Подчыцы. Асобныя аддзелы перайшлі на польскі бок мяжы, дзе былі разброены палякамі.

8.12.1920. Штаб брыгады перадыслакаваўся ў Грыцэвічы. У брыгадзе пачынаецца эпідэмія тыфусу.

10.12.1920. Бой за вёскі Крывасёлкі і Навасёлкі.

12.12.1920. Бой за вёску Старына.

13.12.1920. Вызваленне беларусамі ад бальшавікоў Семежава. Атака беларускага войска на Старыя Макраны. Адыход з Семежава.

15.12.1920. Штаб брыгады перадыслакаваўся ў Морач.

17.12.1920. Вызваленне беларусамі Семежава.

19.12.1920. Вызваленне беларусамі Вызна. Адыход вечарам з Вызна да вёскі Смолічы.

20.12.1920. Беларусы выбіты бльшавікамі з Семежава.

28-31.12.1920. Слуцкая брыгада перайшла раку Лань і склала зброю перад палякамі. Беларусы былі інтэрнаваны ў працоўныя лагеры ў Слонім, Беласток потым у Дарагуск. Вялікая колькасць узброеных случакоў (каля 2500 чалавек), балахоўцаў, перабежчыкаў з бальшавіцкага войска (разам каля 4000 чалавек) сканцэнтраваліся ў ваколіцах Нясвіжа з мэтай працягнуць узброеную барацьбу. Але і яны былі абязброены палякамі і інтэрнаваны.

Частка беларускіх жаўнераў засталася ў лясах на нейтральнай паласе і распачала партызанскую барацьбу з бальшавікамі. Шэрагі партызанаў папаўняліся жаўнерамі з працоўных лагераў. Польскія палітычныя ўлады рабілі ўсё магчымае, каб знішчыць беларускую дзяржаўнасць на раўне з бальшавікамі. Так 17-24 лютага 1921 года палякі разам з бальшавікамі правялі ў нейтральнай зоне карную супрацьпартызанскую акцыю.

 

Сцягі.

 

У слуцкай брыгады былі свае сцягі. Сокал-Кутылоўскі, удзельнік баёў з бальшавікамі пад Слуцакам, успамінае: "1-шы Слуцкі полк меў нават палкавы сьцяг надзвычай мастацкага выкананьня. Яго ахвяравалі палку беларускія жанчыны-патрыёткі. Сьцяг быў залацістага колеру, 2 метры ўдаўжкі і 1 мэтр ушыркі. Пасярэдзіне выкананая ў нацыянальных фарбах "Пагоня" каля 45 см у дыямэтры, а навокал надпіс: "1-шы Слуцкі полк Беларускай Народнай Рэспублікі". Сьцяг, як вайсковую і нацыянальную святыню, случчакі мелі з сабою падчас прабываньня за дротам, а калі разьяжджаліся з Дарагуску, сьцяг забраў я і перахоўваў аж да 1931 году, калі падчас вобыску польскае паліцыі сьцяг быў знойдзены і забраны, а мяне пацягнулі да адказнасці..."

На сцягах першага і другога палкоў таксама былі надпісы: "Тым, што першыя паўсталі ды пайшлі ўміраць, каб жыла Бацькаўшчына". Надпісы маглі быць зроблены на адваротным баку сцягов, альбо на стужках да наверша дрэўца, дзе дакладна, не вядома.

Сцяг 1-га Слуцкага палка. Раскаляроўка чорна-белага фотаздымка 1921 года.

 

Строй.

 

З агульнага шэрага камандзіраў брыгады асабліва вылучаліся сваім строям  афіцэры, якія раней служылі ў Беларускай Вайсковай Камісіі пры Польскім Генеральным штабе. Па паказанням Уладзіміра Пракулевіча, насілі яны нашыўкі з Пагоняй (на наплечніках), бел-чырвона-белыя нашыўкі на кіцеле, якімі пазначаўся вайсковы стан, замест  наплечнікаў (з класічнымі зорачкамі), бел-чырвона-белыя нарукаўкі. Кіцелі шэрыя афіцэрскія польскія пяхотныя мадэлі 1917 года ці зялёна-карычневыя польскія афіцэрскія кіцелі мадэлі 1919 года з зорачкамі і паскамі на наплечніках. Былых афіцэраў БВК, якія дабраліся да случчыны, было няшмат: капітаны Антон Сокал-Кутылоўскі (узначаліў у пачатку снежня 1-шы Слуцкі полк), Антон Борык (начальнік штабу брыгады, пазней зняты з гэтай пасады), маёр Андрэй Якубецкі (Галоўнакамандуючы збройных сілаў БНР з 17 снежня, ад кіраўніцтва брыгадай быў адхілены), паручнікі Тодар Янушэнка, Макар Касцевіч (загадчык друкарні брыгады ў Слоніме). Борык насіў польскі кіцель мадэлі 1919 года (у ім ён на фотаздымку побач са сцягам Слуцкага палка), Касцевіч афіцэрскі кіцель мадэлі 1917 года з нацдэмаўскімі нашыўкамі на рукаве.

Латышонак, спасылаючыся на успаміны Аляксандра Яцкевіча, так апісвае строй камбатантаў слуцкай брыгады: "Арганізатары I Слуцкай СБ адчувалі недахоп як узбраеньня, так і абмундураваньня. У сувязі з гэтым характэрным для "случака" мундурам стаў пашыты ў хатніх умовах мундур з даматканага палатна: куртка тыпу фрэнч і штаны-галіфэ, а таксама шапка-вушанка з заечага футра".

 

Бальшавіцкая выведка не бачыла недахопа ў абмундзіраванні жаўнераў Слуцкай брыгады на першым этапе яе фармавання. Так ваенкам выведкі 16-й арміі Ю. Жэброўскі даносіў 30 лістапада ў Магілёў, што палякі даюць абмундзіраванне беларускім часткам: старыя папахі і абмоткі, чаравікі, нагавіцы, фрэнчы. Цэшка ў жаўнераў–Адамава галава, на рукавах бел-чырвона-белая стужка, альбо белая нарукаўка з чырвонымі літарамі  "Зямля і воля сялянам". Тут, на маю думку, пад палякамі маюцца на ўвазе балахоўцы з Лунінца (там знаходзіўся часовы штаб Станіслава Балаховіча), якія дапамагалі случчакам зброяй. Так Балаховіч апрануў сваё войска ў польскія жаўнерскія шэрыя курткі, карычневыя амерыканскія і брытанскія фрэнчы. Відаць, такое абмундзіраванне і атрымалі жаўнеры Слуцкай брыгады ад Балаховіча. Больш познія паведамленні бальшавіцкай выведкі сведчаць аб узнікненні цяжкасцей у случчакоў з абмундзіраваннем.

Афіцэрскі пяхотны фрэнч мадэлі 1917 года Польскага вермахта. Рэканструкцыя. Насілі такія, толькі з беларускімі знакамі рознасці, афіцэры Слуцкай брыгады, якія дэзіртавалі з прапольскай БВК.

Пяхотная куртка мадэлі 1917 года для жаўнераў і падафіцэраў Польскага вермахта. Рэканструкцыя. Насілі такія курткі афіцэры і жаўнеры ў войску Станіслава Балаховіча і, верагодна, у Слуцкай брыгадзе.

Польскі афіцэрскі фрэнч мадэлі 1919 года. Рэканструкцыя. Насілі такія з польскімі наплечнікамі, толькі без польскіх пятліц, афіцэры Слуцкай брыгады ад БВК.

 

Амерыканскі кіцель. Насіўся жаўнерамі і афіцэрамі войска Станіслава Балаховіча. Такія кіцелі маглі атрымаць случчакі.

 

Узнагароды.

Праэкт ордэна Крыж Пагоні і яго графічная рэканструкцыя. Распрацаваў ордэн Лявон Дубейкаўскі ў студзені 1921 года дзеля ўзнагароджання слуцкіх паўстанцаў, што вызначыліся ў баях з бальшавікамі. Як выглядала стужка да ордэна, не вядома.

Category: Артыкулы | Added by: Сяржук_з_Барысава (26.12.2013)
Views: 2384 | Tags: БНР | Rating: 5.0/1
Total comments: 0
Name *:
Email *:
Code *:
Login form
Артыкулы [85]
Section categories
Артыкулы [85]
Our poll
Rate my site
Total of answers: 10
Site friends
  • Create a free website
  • Online Desktop
  • Free Online Games
  • Video Tutorials
  • All HTML Tags
  • Browser Kits
  • Statistics

    Total online: 1
    Guests: 1
    Users: 0
    Copyright MyCorp © 2018 | Free website builderuCoz